MBA: kiezen uit het oerwoud

Een MBA bereidt u voor op een 'strategische' management positie, vaak op internationaal gebied. Een beslissing voor een MBA gaat niet over een nacht ijs. Eerst en vooral moet u uw persoonlijke motivatie en omstandigheden aan een onderzoek onderwerpen. Daarna staat u voor de taak om het uitgebreide MBA-aanbod terug te brengen tot een hanteerbare selectie waaruit u kunt kiezen. Vragen die u zich tijdens dit hele proces stelt, zijn bijvoorbeeld: loont een MBA wel? Wat kan ik met een MBA? Welke soorten MBA zijn er? Wat zijn belangrijke selectiecriteria? Wat kost een MBA? Wat zijn de toelatingseisen? U vindt informatie en een checklist waarmee u in staat bent de MBA te kiezen die het best past bij uw ambities, leerstijl en omstandigheden.

Loont een MBA?
Ja, een MBA loont, ook al kan het effect anders zijn dan gehoopt. Een MBA-titel biedt namelijk geen garanties voor een carrièresprong of salarisverhoging. Wat echter wel? U kwalificeert zich voor uitdagende opdrachten, bent flexibeler inzetbaar, hebt meer carrièrekansen en - met name als u een internationale MBA volgt - interculturele competenties die uw kansen op de arbeidsmarkt aanzienlijk versterken.

Enerzijds hangt de financiële return of investment af van de kosten en reputatie van de opleiding en de daaropvolgende salarisverhoging; anderzijds van het aantal arbeidsjaren die u nog voor u hebt. Vanwege de economische recessie van de afgelopen jaren is er wel sprake van een afname in de gemiddelde salarisverhoging na afstuderen (EUR 1.400 bruto per maand meer in 2004, in vergelijking met EUR 1.700 per maand meer in 2002; bron: SCO Kohnstamm Instituut MBA Monitor 2004).

Desondanks zijn de salarisverhogingen en perspectieven op hogere functies in de carrière dusdanig significant dat u ervan mag uitgaan dat een MBA zichzelf snel terugbetaalt. Essentieel blijft echter de combinatie van specialistische vooropleiding, vakkennis en ervaring, persoonlijke eigenschappen en competenties met de MBA van uw keuze. Een MBA is de sleutel tot succes, maar het is aan u hem in het juiste slot om te draaien.

Wat kunt u met een MBA?
Ondanks alle verschillen beogen alle MBA's hetzelfde doel: een generalistische managementopleiding, al dan niet met internationale scope, met aandacht voor managementvakkennis en sociale competenties. Vrijwel elk MBA-programma streeft competenties na op deze gebieden:

• systematische probleemidentificatie en -analyse
• besluitvormingsprocessen en implementatie
• vertaling van organisatieconcepten
• ontwikkeling van ondernemingsstrategieën
• politieke, sociale en ecologische ondernemingsomgeving
• management- en onderhandelingsvaardigheden
• teamwork, communicatie en persoonlijke presentatie>

Specialisaties liggen vaak op het gebied van financiën, ondernemerschap, informatiemanagement, accounting en marketing. Maar ook specialisaties in zorgmanagement (NCOI) of milieumanagement (Nimbas) behoren tegenwoordig tot de mogelijkheden. Na een MBA bent u in staat om met specialisten in diverse vakgebieden samen te werken, kennis uit te wisselen en beslissingen te nemen die van belang zijn voor de koers van uw organisatie. Bovendien bent u door de generalistische insteek makkelijk inzetbaar in verschillende bedrijfssectoren en functies. Uw keuzevrijheid op de arbeidsmarkt neemt aanzienlijk toe. Als u een Engelstalig, internationaal georiënteerd MBA volgt, versterkt u tevens uw talenkennis, interculturele competenties en internationale netwerk. De wereld wordt dan uw speelveld.

Welke MBA voor wie?
Een fulltime MBA (gemiddelde duur van 12 maanden, 15-20 contacturen, 40 studie-uren per week) is vooral geschikt voor personen met minimaal drie tot vijf jaar werkervaring in hun eigen vakgebied: ingenieurs, natuurkundigen, informatici, financieel deskundigen, medici en onderzoekers. Enerzijds is deze ervaring nodig om de vertaling te kunnen maken van de theorie naar de praktijk: een belangrijk aspect van een MBA-opleiding. Anderzijds is voldoende vakkennis en ervaring opgedaan om de stap naar een managementfunctie, waarvoor het MBA voorbereidt, te kunnen zetten. Vaak is een fulltime MBA in deze fase van uw carrière nog een goede optie. Immers, de inkomstenderving valt relatief mee omdat u nog niet in de hogere schalen bent doorgegroeid, en uw leeftijd na afstuderen interssant voor werkgevers.

Afhankelijk van uw ambitie en financiële middelen, nationaal of internationaal, kiest u voor een MBA-opleiding met een internationaal studentenprofiel, zoals Erasmus Universiteit Rotterdam en Universiteit Maastricht Business School, of een overwegend Nederlandse populatie (Nyenrode, NCOI, TSM). Natuurlijk kunt u er ook voor kiezen uw MBA in het buitenland te doen. Voor de groep met gemiddeld 10 jaar werkervaring en zwaardere werk- en familieverplichtingen is een parttime/executive MBA aangewezen (gemiddelde duur van 18-24 maanden, 12-15 uur studie per week). U kunt blijven voldoen aan de eisen van uw werk en vaak ook uw gezin, terwijl u zich voorbereidt op managementfuncties op strategisch gebied of internationaal niveau.

U maakt uw keuze dan meestal voor deze dimensies: wil ik een nationaal netwerk en mij nationaal blijven oriënteren, of juist internationaal? Wil ik maximale flexibiliteit en keuzevrijheid over waar en wanneer ik studeer (afstandsonderwijs), in combinatie met enkele contactonderwijsmodules (blended). Of ga ik voor regelmatige bijeenkomsten in groeps- of klasverband (contactonderwijs)?

De blended approach, waarbij afstandsonderwijs en contactonderwijs elkaar afwisselen (bijvoorbeeld elke vier maanden een residentiële week), is tegelijkertijd ook sterk internationaal georiënteerd qua studentenpopulatie, inhoud en organisatie. Het betreft hier namelijk vaak consortiaprogramma's: een samenwerkingsverband van internationale business schools die het MBA-diploma uitgeven. In Nederland vindt u deze aanpak o.a. bij TIAS en het Euro*MBA Consortium waar Universiteit Maastricht Business School en Open Universiteit Nederland deel van uitmaken. Wereldwijd zijn er slechts een handvol van deze consortiaprogramma's met een blended approach.

Aan de andere kant van het spectrum vindt u de bekende benadering van een executive MBA waarbij u om de paar weken een twee- of driedaags programma volgt bij de gekozen business school, vaak aangevuld met een excursie of studieweek in het buitenland. De studentenpopulatie is meestal hoofdzakelijk Nederlands. Voorbeelden zijn IBO, NCOI, TSM en UMBS.

De Global MBA van RSM combineert echter als enige in Nederland het executive contactonderwijs in een wereldwijd consortium, waarbij een verblijf van vier weken op een ander continent wordt afgewisseld met onderwijs aan de eigen partneruniversiteit.

Al met al een breed palet aan mogelijkheden. En dan zijn andere selectiecriteria, zoals een generalistisch MBA versus de mogelijkheden voor specialisatie nog niet genoemd, of de mate waarin gewerkt wordt aan de persoonlijke ontwikkeling naast kennis van managementgebieden. Uw leerstijl, discipline, motivatie, werk- en familieomstandigheden en benodigde flexibiliteit 'in tijd en ruimte' bepalen uw keuze en welke MBA het best voor u is.

Waar moet u op letten als u een MBA kiest?
Allereerst moet u nagaan of u daadwerkelijk de investering in tijd, energie en geld wilt aangaan. Gebruik hiervoor de checklist in het kader. Vervolgens gaat u na welke soort MBA het meest bij u past: volledig afstandsonderwijs, blended approach, contactonderwijs, nationale of internationale oriëntatie en deelnemersgroep, generalistisch of gespecialiseerd.

De overgebleven selectie kunt u verder terugbrengen door na te gaan of de desbetreffende MBA's geaccrediteerd zijn. Voor een nationale MBA is dat bijvoorbeeld de Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie (NVAO). Zoekt u internationale erkenning, dan is de EQUIS-accreditatie van de EFMD (http://www.efmd.be) voor Europa aangewezen, en de AACSB voor Amerika (http://www.aacsb.edu). Deze accreditaties gelden voor het gehele instituut dat het programma verzorgt, en waarborgen de academische en organisatorische kwaliteit. Het Engelse AMBA, dat inmiddels ook internationale bekendheid heeft, geeft een keurmerk af aan het MBA-programma zelf (http://www.mbaworld.com).

Omdat onpartijdige commissies het instituut grondig onderzoeken, bieden accreditaties betrouwbaardere informatie over de kwaliteit van een MBA dan de rankingoverzichten. Rankings worden o.a. opgesteld op basis van enquêtes onder afgestudeerden en iedere afgestudeerde is erbij gebaat dat zijn MBA zo hoog mogelijk scoort. Dit 'eigenbelang' van de geënqueteerden beïnvloedt vanzelfsprekend de resultaten.

Een volgend selectiecriterium betreft de kosten van het MBA: ze variëren van EUR 8.000 (Vlerick Business School België, gesubsideerd door de overheid) tot EUR 48.000 exclusief reis- en verblijfkosten in Nederland en EUR 63.000 in het buitenland (London Business School). Hierbij is het lang niet altijd zo dat de duurste MBA's ook significant meer kwaliteit bieden dan bijvoorbeeld de MBA's in de financiële middencategorie. Return on investment kunt u makkelijk berekenen met de gegevens uit het vergelijkend onderzoek van het SCO Kohnstamm Instituut. Zie ook http://www.sco-kohnstamminstituut.uva.nl/pdf/MBA-monitor2004.pdf.

En natuurlijk onderzoekt u de kwaliteit van het onderwijs, die niet altijd af te meten is aan klinkende namen. Hoog gekwalificeerde onderzoekers en vertegenwoordigers uit het bedrijfsleven zijn niet per definitie ook goede docenten en begeleiders van leerprocessen. Belangrijk is om na te gaan hoe groot de onderwijsgroepen zijn, hoeveel begeleiding u krijgt, of met verschillende werkvormen wordt gewerkt en wat de onderwijsfilosofie is. In deze fase van uw besluitvormingsproces loont het de moeite om een bezoek te brengen aan de MBA-opleidingen van uw voorkeur. Vaak kunt u ook kennis maken met MBA-studenten of -afgestudeerden, die u alle ins and outs vertellen over de opleiding en deelnemersgroep. Dit geeft u de beste informatie over uw aansluiting bij de cultuur van die opleiding.

Financiering en toelating
De bedragen die voor een MBA neergeteld moeten worden, liggen meestal niet klaar. De eerste stap is dan ook vaak financiering vragen bij de werkgever. Andere opties zijn spaartegoeden, garantiestelling voor leningen door bijvoorbeeld ouders, lenen bij familie en/of bank, beurzen aanvragen of gebruikmaken van de overwaarde op het huis. Voor meer informatie over beurzen kunt u terecht bij http://www.nuffic.nl. Houdt u bij de berekening van de totale kosten rekening met reis- en verblijfkosten.

De toelatingseisen voor een MBA verschillen, maar in de regel hebt u minimaal drie jaar werkervaring nodig en een bachelors- of hbo-diploma. Afhankelijk van de voertaal wordt ook een bewijs voor beheersing van de Engelse taal gevraagd. Meestal betreft het hier het overleggen van de testresultaten van de Test of English as a Foreign Language (TOEFL), http://www.toefl.com. Ook komt het komt voor dat uw intellectuele capaciteit voor het succesvol volgen van een MBA-opleiding getest wordt via de General Management Admissions Test (GMAT), http://www.mba.com. De GMAT is vaak verplicht als twijfel over het niveau van uw vooropleiding bestaat.

Verder behoren een essay waarin u motiveert waarom u een MBA wilt doen, en referenties van uw (vorige) werkgever tot de procedure. Aangeraden wordt u zo snel mogelijk in te schrijven omdat de meeste MBA's een numerus clausus kennen en werken met het principe "wie het eerst komt, die het eerst maalt". Wachten tot de uiterste inschrijfdatum is dan ook onverstandig.

Persoonlijke checklist

1. Waarom wil ik een MBA doen?
2. Is een MBA wel de beste weg om mijn carrièredoelen te realiseren?
3. Wat wil ik met mijn carrière: heroriëntatie, internationale carrière, management in mijn huidige sector of vakgebied, verdieping vakkennis?
4. Wanneer en in welke vorm wil ik een MBA doen?
5. In welk land wil ik mijn MBA-titel halen?
6. Welke business school en welk programma passen bij mij?
7. Hoe is het onderwijs georganiseerd?
8. Heb ik gesproken met MBA-deelnemers of -afgestudeerden?
9. Is de business school van mijn keuze (nationaal en/of internationaal) geaccrediteerd?
10. Heb ik voldoende motivatie, energie, discipline en uithoudingsvermogen?
11. Ben ik bereid om fors in te leveren in mijn privé-leven?
12. Zijn mijn partner, familie en vrienden ook bereid dat te accepteren?
13. Kan ik de financiering zeker stellen?
14. Voldoe ik aan de toelatingseisen?