De vijf W's van weer studeren

U bent als young professional al vijf tot tien jaar met veel plezier aan het werk. U bent ambitieus en voelt dat u meer in uw mars hebt. U beseft dat de verworven studiekennis niet meer toereikend is. U hebt de behoefte om u persoonlijk verder te ontwikkelen en daarom denkt u erover om weer te gaan studeren. Bij de keuze voor een MBA-, MSc- of postgraduateopleiding komen veel vragen op u af. Hieronder wordt op de vijf W's van weer studeren ingegaan.

Waarom?
Kennis veroudert, organisaties hebben te maken met snel veranderde omgevingen en daarom stellen werkgevers steeds hogere eisen aan hun werknemers. U wilt u ongetwijfeld verder ontwikkelen en zodoende uw positie op de arbeidsmarkt versterken. Kortom, blijven leren is een must. En als dat niet voldoende is: leren is natuurlijk heel leuk. Dat er weer gestudeerd gaat worden, is dus eigenlijk niet het issue.

Interessanter zijn vragen als 'Wat ga ik studeren?', 'Is leren door meer ervaring op te doen ook voldoende?', 'Wat kan ik beter doen: een bedrijfscursus of een formele studie bij een universiteit of hogeschool?' en natuurlijk 'Hoe ga ik het een en ander financieren?'.

De 'beste' keuze voor een postopleiding is afhankelijk van vele factoren. Hier wordt getracht de diverse opties helder op een rijtje te zetten en aspecten te behandelen waarmee men rekening moet houden bij het maken van een weloverwogen keuze.

Wat?
Een van de eerste vragen is 'Wat wil ik studeren?'. Grofweg zijn hier twee opties: verdieping en verbreding. Bij verdieping gaat het om een verdere specialisatie: verdieping in eigen expertise zoals bij masterclasses en postdoctorale leergangen. Bij verbreding betreft het ontwikkeling van managementvaardigheden. Dit is vooral aan de orde als men binnen zijn eigen bedrijf doorgroeit naar een leidinggevende functie. Een MBA-, MSc- of ander managementprogramma is hiervoor een serieuze optie.

Bij de keuze tussen verdieping of verbreding spelen verschillende overwegingen. Ten eerste: wat vindt u leuk? Te vaak laten mensen zich leiden door de arbeidsmarkt. Zo'n studiekeuze wordt ingegeven door een soort angst, namelijk dat men na alle studie-inspanningen geen passende functie kan vinden. Maar angst is altijd een slechte raadgever. U kunt pas echt goed worden in een vak als u het ook echt leuk vindt. Kies voor een studie waar u echt zin in hebt. Uw enthousiasme zal u niet alleen helpen de studie met succes af te ronden, maar zal ook aanstekelijk werken op uw omgeving en werkgevers en daarmee uw kans op de arbeidsmarkt vergroten.

Ten tweede: wat is uw ambitie? Stel uzelf de vragen 'Welke functie zou ik over tien jaar willen bekleden? of 'Bij wat voor soort organisatie zou ik willen werken en waaruit zouden mijn dagelijkse activiteiten moeten bestaan?'. Dit zijn moeilijke vragen en er zijn maar weinigen die hier een duidelijk antwoord op hebben. Geldt dit ook voor u, maakt u dan niet druk over de studiekeuze ('als je niet weet waar je naartoe wilt, maakt het ook niet uit welke kant je op loopt'). Volg gewoon uw intuïtie en u komt vanzelf ergens terecht: met dit uitgangspunt zijn al vele mooie carrières tot stand gekomen. Als u wel een specifieke ambitie hebt, zal uw studiekeuze instrumenteel moeten zijn. Wie werken wil in een toponderzoekslaboratorium, is gediend bij een specialistische studie. Wie een leidinggevende functie ambieert, is meer gebaat bij een generalistische (management)studie.

Maak ook de overweging 'Is management iets voor mij?'. Helaas denken velen dat zij pas echt carrière maken als zij een (steeds hogere) managementfunctie hebben. Niet iedereen is echter even geschikt om leiding te geven. Organisaties hebben net zoveel behoefte aan topspecialisten als aan leidinggevenden. Voelt u dus niet gedwongen om het management in te gaan, maar volg uw passie.

Sommigen willen hun studie gebruiken als instrument om een radicale switch in hun carrière mogelijk te maken. Dit blijkt in de praktijk vaak lastig. Als afgestudeerde van uw tweede studie moet u vaak concurreren met studenten die dezelfde opleiding als eerste studie hebben gekozen. Hun voordeel (jonger, goedkoper, kneedbaarder) kunt u compenseren met uw werkervaring. Maar wil de werkgever dit als voordeel zien, dan moet uw werkervaring wel relevant zijn voor de nieuwe functie. Als u kiest voor een radicale switch in uw carrière, vraag dan eerst af wie belangstelling heeft voor de unieke combinatie van uw twee expertises, en focus daarop.

Als u een goede werkgever hebt die openstaat voor postdoctoraal onderwijs, zal hij ongetwijfeld ideeën hebben over de opleiding die u kunt volgen. Maar uiteindelijk bent u degene die de inspanning moet verrichten. Kom zelf met een plan en wacht niet af waarmee de werkgever komt. De 'goede' werkgever zal in ieder geval uw initiatief en ambitie waarderen, soms zelfs met geld en/of tijd. Het mooiste is natuurlijk als de werkgever en u een gezamenlijk belang hebben, maar hier kunt u niet zonder meer van uitgaan.

Wanneer?
Een belangrijke vraag is: eerst nog een paar jaar werkervaring opdoen of gelijk een aansluitende studie volgen? Velen blijven hun studie uitstellen omdat het 'nu even niet uitkomt', maar vaak leidt uitstel tot afstel. In plaats van u te laten leiden door omstandigheden is het beter om zelf de juiste omstandigheden te creëren. U zult merken dat uw omgeving enthousiast reageert en uw plannen ondersteunt als ze ziet dat u alles op alles zet om een studie te doen.

Deze synergie versterkt het leereffect enorm en maakt dat u gemotiveerder en vooral doelgerichter kunt studeren. Belangrijk is om te merken dat bijvoorbeeld een MBA weinig zin heeft als u geen werkervaring hebt. Doorgaans is dit dan ook een expliciete toelatingseis. Het helpt soms om een studie te volgen met een specifiek doel voor ogen: in aanmerking komen voor een bepaalde functie. U kunt met uw werkgever afspraken maken dat als u de studie afgerond hebt, dit een stap voorwaarts in uw carrière betekent.

Waar?
Als u eenmaal besloten hebt om door te studeren, is de volgende vraag waar u dat gaat doen. Grote bedrijven bieden een scala aan bedrijfsspecifieke programma's op maat. Voordeel hiervan is dat u collega’s binnen het bedrijf leert kennen en dat de aangeboden leerstof vaak direct toepasbaar is binnen uw werkomgeving.

Een andere mogelijkheid is om een 'open programma' te volgen bij een opleidingsinstituut, wat als voordeel heeft dat u personen uit een totaal andere omgeving ontmoet en gezichtspunten en ervaringen leert uit totaal verschillende bedrijfstakken en disciplines. Hoewel dit doorgaans wat minder toegesneden is op uw eigen specifieke bedrijfsomgeving, kan een open programma zeer stimulerend en verhelderend zijn.

Kiest u voor een formele opleiding aan een universiteit of hogeschool, die leidt tot een officieel erkende titel (bijvoorbeeld MA, MBA of MSc), of is het beter losse cursussen te volgen? Vrijwel altijd geldt dat de verhouding tussen inspanning en resultaat constant is. Cursussen zijn vaak relatief eenvoudig te volgen, maar hebben, zeker op lange termijn, niet echt veel toegevoegde waarde. Voor een masteropleiding geldt het omgekeerde.

Soms lijkt het dat het niet uitmaakt waar u een studie volgt omdat de inhoud min of meer hetzelfde is. Voor masteropleidingen, met name postinitiële opleidingen, geldt dit steeds minder. De reputatie van een opleidingsinstituut wordt steeds belangrijker en een goede reputatie heeft een dubbel effect.

Als u een opleiding hebt afgerond van een instituut met een sterke reputatie, heeft dit een positief effect op uw waarde op de arbeidsmarkt. Mede hierdoor zullen vooral de betere, meer gemotiveerde studenten kiezen voor zo'n instituut, wat ervoor zorgt dat zij in een betere leeromgeving terechtkomen. Bij de keuze voor een instituut is het belangrijk om goed na te gaan wat de reputatie van de opleidingsinstituten is.

Met een studie treedt u vanzelf toe tot het netwerk van die opleiding. Hoewel weinigen hierbij stilstaan, is het alumninetwerk van de opleiding een potentieel zeer waardevolle component van de opleiding. In dat netwerk vindt u gelijkgestemden met dezelfde ambitie, passie en interesses. Niet zelden bevinden zich belangrijke klanten en toeleveranciers onder de alumni, maar belangrijker is dat u kennismaakt met personen met wie u over uw uitdagingen, issues en problemen kunt spreken. En via het alumninetwerk blijft u in contact met uw opleiding en zodoende met de nieuwste ontwikkelingen en inzichten. Kies daarom een opleiding waarbij expliciet aandacht wordt besteed aan het alumninetwerk.

Waarde?
Als u verder wilt studeren, bedenk dan dat de kosten aardig kunnen oplopen. Soms is de werkgever bereid een gedeelte van de kosten te dragen. Ook is het vaak mogelijk een lening af te sluiten of zijn er aantrekkelijke mogelijkheden voor aftrek van de belasting. De financiële mogelijkheden om een studie te kunnen volgen zijn het onderzoeken zeker waard. Het belangrijkste is echter: zie de kosten als een investering in uzelf. Dat is immers de beste investering die u kunt doen.

De grote vraag is 'Betaalt de investering zich ook uit?'. Als dit uw grootste zorg is, geldt: als u het niet probeert, zult u het nooit weten. Er is natuurlijk altijd een kans dat u de studie niet aankunt, maar u hebt in elk geval uw grenzen leren kennen. Hoewel dit niet altijd prettig is, ook dit is iets wat waardevol kan zijn.

Een ander risico is dat u na de opleiding niet de gewenste baan kunt vinden. Ook hier is geen zekerheid te geven, maar u mag wel van het opleidingsinstituut verlangen dat het advies geeft over het vinden van gepast werk. Met andere woorden, ga na of u via de opleiding passende loopbaanadviezen kunt krijgen. Ook moet gezegd worden dat werkgevers het doorgaans voor u vinden pleiten als u zelf de studie hebt gefinancierd: het getuigt van moed, ambitie, geloof in uzelf en ondernemerschap.

Na succesvolle afronding van de studie ontvangt u een diploma of certificaat. Doorgaans betekent dit dat u een hoger salaris kunt verdienen. Dit is natuurlijk mooi, maar alleen een diploma is wat magertjes voor een dure masteropleiding. Vooral ook moet u u afvragen wat de opleiding kan bijdragen aan uw persoonlijke ontwikkeling. In welke mate is er binnen de opleiding im- en expliciet aandacht voor uw persoonlijke talenten en zwakheden? Indien dit volop aanwezig is, is de investering al ruim de moeite waard. U ontwikkelt immers iets waardevols wat u meeneemt voor de rest van uw (werkzame) leven.

Als u het bovenstaande doorleest, denkt u wellicht: dat zijn meer vragen dan antwoorden – en dat klopt. Een algemeen advies over de keuze voor postonderwijs is namelijk niet te geven: die moet u zelf vinden. Nog een laatste advies: laat u niet belemmeren door uw eigen twijfel, want iedereen heeft twijfels over hun toekomst. Geloof in uzelf, dan volgt de rest vanzelf.